Gromadzenie zasobów wodnych

Jedną z podstawowych funkcji jest retencja, czyli zdolność do gromadzenia wody i jej przetrzymywania. Stawy zlokalizowane są zazwyczaj na terenach, na których nie występują naturalne zbiorniki wodne. Zasilane są wodą pochodzącą z różnorodnych źródeł podziemnych i powierzchniowych jak rzeki, potoki i jeziora, a także gromadzą wody opadowe lub roztopowe. W okresie wiosennych roztopów oraz podczas nadmiernych i gwałtownych opadów, stanowią rezerwuar wody, pełniąc ważną funkcję przeciwpowodziową, a sprawny system rowów rozprowadzających wodę zapobiega lokalnym podtopieniom. Stawy stabilizują przepływ wody w rzekach i przejmują jej nadmiar, by następnie oddać ją w okresie letnim i jesiennym, kiedy występuje jej niedobór. Jest to szczególnie ważne, ponieważ prowadzone przez kilkadziesiąt lat regulowanie cieków wodnych bez odpowiedniego systemu retencyjnego, uszczupliło w znacznym stopniu zasoby najcenniejszego surowca jakim jest woda.

Naturalny biofiltr

Stawowa produkcja rybacka ma znaczący wkład w gospodarowanie wodą, zarówno w ujęciu ilościowym, jak i jakościowym. Woda wypływająca ze stawów może być wykorzystywana do nawodnień rolniczych. Oczyszczenie jej przez podłoże grobli stawowej stanowiącej niejako naturalny biofiltr, czyni ją wodą o znakomitej jakości, co przekłada się na jakość plonów. Ponadto stawy charakteryzują się dużą pojemnością buforową, co sprawia, że nie zagrażają im zwiększone dopływy substancji biogennych. W toku produkcji karpi stan chemiczny jakości wody ulega poprawie, ponieważ biogeny kumulują się i gromadzą w przydennych warstwach wody o małej koncentracji rozpuszczonego tlenu. Dodatkową rolę odgrywa roślinność wynurzona występująca na stawach, która pobiera substancje biogenne w znacznych ilościach zatrzymując je w ten sposób na dłuższy okres. Ponadto stawy to ważne narzędzia przeciwdziałania procesom eutrofizacji wód.

Bogactwo flory i fauny

Magazynowanie wody w stawach ma również wpływ na tworzenie specyficznego mikroklimatu, dzięki cyrkulacji pary wodnej, która krążąc w krótkim cyklu w najniższych warstwach atmosfery, przyczynia się do wzrostu wilgotności powietrza, tworząc tym samym specyficzne i wyjątkowe ekosystemy. Obecność stawów jest równoznaczna z ochroną bioróżnorodności. Dzięki przestrzeniom o dużym zróżnicowaniu siedliskowym, stawy są atrakcyjne dla życia i rozmnażania wielu gatunków zwierząt, w tym ptaków, stanowiąc dla nich ostoję i miejsce stanowisk lęgowych i żerowiskowych – zwłaszcza gatunków narażonych na wyginięcie. 

W porównaniu do naturalnych zbiorników ilość pokarmu w stawach jest znacznie większa ze względu na duże zagęszczenie ryb oraz zadawanie rybom paszy, która stanowi pokarm, dla niektórych gatunków ptaków. Niewielka populacja ptactwa rybożernego na stawach jest wskazana ze względu na pełnienie w nich funkcji sanitarnych, poprzez wyjadanie słabych i chorych osobników.

Ponadto zabiegi agrotechniczne stosowane na stawach wzbogacają ich bazę pokarmową, powodując bujny rozwój flory związanej ze środowiskiem wodnym i wodno-lądowym i stwarzając dogodne warunki bytowania niektórych gatunków zwierząt. Bioróżnorodność ekosystemów stawowych ma swoje odzwierciedlenie w tworzeniu na tych terenach form ochrony przyrody. W znakomitej większości stawy położone są na terenie obszarów Natura 2000. Istnieją setki gatunków roślin i zwierząt, których występowanie związane jest z mikroklimatem stawów hodowlanych, gdzie zwierzęta i rośliny dostosowały się do cyklicznego rytmu i technologii hodowli.

Ukojenie dla zmysłów

Ważną funkcją są walory estetyczno-kulturowe stawów, które są elementem edukacji i promocji dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego. Stawy rybne położone w pięknych okolicznościach przyrody, to wspaniałe miejsce wypoczynku i relaksu, stwarzające możliwość odetchnięcia od zgiełku miasta podczas pobytu w gospodarstwach agroturystycznych, wędkowania i fotografii pięknej polskiej natury.

Urozmaicony krajobraz, bogata flora i fauna, liczne rezerwaty i pomniki przyrody zapraszają turystów do podziwiania uroków naszej ojczyzny. Stawy hodowlane są namiastką prawdziwej natury w otaczającym je bardziej lub mniej zindustrializowanym otoczeniu. Tworzą także historię i tradycję danych regionów. Gospodarkę karpiową przez wieki, rybacy rozwijali w pełnej harmonii ze środowiskiem naturalnym.

W zgodzie z naturą

Stawy ziemne poza ich podstawową funkcją hodowlaną wykazują się rozmaitością możliwości dla działań prośrodowiskowych, społecznych i gospodarczych. Warto pamiętać, że spożywając karpie, przyczyniamy się do utrzymania ich hodowli, a tym samym ochrony przyrody i samych stawów, które stanowią istotną rolę w naturalnym cyklu naszej ziemi, z czego człowiek może korzystać bez szkody dla otaczającego go świata. Rybacy nieświadomie stworzyli na stawach azyl dla wielu gatunków zwierząt i roślin, a poprzez stosowanie tradycyjnych metody hodowli, karp stał się produktem ekologicznym, wolnym od stosowania antybiotyków, sztucznych pasz i genetycznych manipulacji. Zanikające naturalne zasoby mórz i oceanów i ich poważne zanieczyszczenie oraz intensywna akwakultura w tzw. zamkniętych obiegach wody, nie są najlepszą alternatywą dla tradycyjnego chowu karpia. Z powyższych względów stawy ziemne niezależnie od ich statusu prawnego należy traktować jako dobro ogólnonarodowe.

Artykuł Pozahodowlane funkcje stawów rybnych pochodzi z serwisu NASI RYBACY.

• rybactwo morskie – głównie rybołówstwo czyli eksploatacja naturalnych zasobów mórz.
• rybactwo śródlądowe – odłowy i eksploatacja dóbr pozyskiwanych ze zbiorników naturalnych oraz wszelka działalność na rzecz zachowania i odnowy tych dóbr, czyli dbałość o tarliska, zarybianie i akwakultura, obejmująca chów i hodowlę zwierząt wodnych, w Polsce głównie ryb.

Ryby w akwakulturze można podzielić na:

• ryby hodowane w stawach ziemnych. W naszym kraju są to gatunki ciepłolubne, do których zaliczamy głównie karpia oraz hodowane z nim łącznie tzw. ryby dodatkowe m.in.: roślinożernego amura białego oraz tołpygę białą i pstrą, a także karasia, szczupaka, lina i suma europejskiego.
• ryby hodowane w stawach przepływowych  – gatunki zimnolubne, w naszym kraju przede wszystkim pstrąg tęczowy i w znacznie mniejszym zakresie inne ryby łososiowate: sieja, sielawa, troć wędrowna i jeziorowa oraz łosoś. W tej grupie można wymienić również jesiotra bałtyckiego, który ze względu na wymagania termiczne może być hodowany w ośrodkach pstrągowych.
• ryby hodowane w systemach recyrkulacyjnych (RAS), czyli o zamkniętym obiegu wody, służące do intensywnej hodowli ryb, w którym w sposób kontrolowany utrzymuje się właściwe warunki chowu. W Polsce praktyczne znaczenie mają tutaj: sum europejski, sum afrykański, węgorz i inne gatunki jesiotrów.
• ryby hodowane w sadzach i w wylęgarniach

Chów i hodowla karpia odbywa się w stawach nizinnych. Są to różnej wielkości sztuczne zbiorniki wodne, o niewielkiej głębokości, charakteryzujące się brakiem lub słabym przepływem wody. Latem woda nagrzewa się do temperatury powyżej 20˚C. Naturalny pokarm może stanowić podstawę produkcji ryb. Staw wyposażony jest w urządzenia hydrotechniczne, pozwalające na piętrzenie zatamowanej wody. Otacza go wał ziemny tzw. grobla oraz posiada system rowów odprowadzających i doprowadzających wodę. Z tego punktu widzenia jest to ważne narzędzie melioracyjne. Do racjonalnego chowu i hodowli ryb powinna istnieć możliwość spuszczenia wody ze stawów i w dowolnym czasie całkowite odłowienie ryb.

Przed wpuszczeniem ryb staw zostaje napełniony wodą, skontrolowane zostają groble i urządzenia spiętrzające wodę oraz jej parametry, urządzenia dezynfekujące i dokarmiające ryby, środki transportu oraz wszystkie inne narzędzia. Zaczyna się codzienna praca. Rybacy, zarybiają swoje stawy i hodują ryby na sprzedaż, ale są wśród nich też tacy, którzy dodatkowo trudnią się wychowem narybku, na potrzeby własnych zarybień oraz na szerszą skalę, sprzedając narybek innym hodowcom. Cykl pracy rybaka charakteryzuje się różnymi poziomami intensywności, w których praca jest trudna i ciężka, ale i takimi, które pozwalają im trochę odpocząć.

Styczeń i luty

To pozornie jeden ze spokojniejszych okresów w pracy rybaków, polegający głównie na zapewnieniu rybom dobrych warunków do przezimowania. W razie konieczności doprowadza się tlen i światło poprzez przeręble, pobiera się próbki wody i ryb do badań zdrowotnych. Kontroluje się przykładowo czy przy powierzchni wody nie zbierają się owady, które świadczą o tym, że występuję tzw. zjawisko „przyduchy”, czyli rybom brakuje tlenu. W przypadku kiedy na stawie nie ma lodu, zapobiega się schorzeniom ryb podając im odpowiednią karmę uzupełniającą. Jest to okres ciągłej obserwacji kondycji i zachowania ryb i pokonywania w tym celu dziesiątków kilometrów.

To także okres planowania produkcji na kolejne sezony. W tym celu bardzo przydatne są prowadzone przez rybaków zapisy gospodarcze w tzw. księgach stawowych, na podstawie których planuje się efekty produkcyjne w kolejnych sezonach. W księgach stawowych notuje się ilości zarybionych i odłowionych ryb, ich przeżywalność, osiągane w cyklu produkcyjnym przyrosty masy ryb. Zawarte są tam także informacje o zużyciu paszy, wykonywanych zabiegach sanitarnych, profilaktycznych, pielęgnacyjnych i leczniczych. Tutaj odnotowywane są także informacje na temat pochodzenia, zdrowotności i przeznaczenia ryb. To prawdziwa skarbnica wiedzy dla hodowcy, który dzięki temu może dokonać porównania poszczególnych sezonów hodowlanych, oceny efektywności stosowanych metod produkcji oraz ich ewentualnej korekty.

Zima jest dobrym czasem na rozeznanie rynku i kalkulacji kosztów przyszłych zakupów m.in. materiału obsadowego, pasz czy nawozów. To także okres przygotowania stawów do wiosennego zalewu, czyli odmulania dna, usunięcia zbędnej roślinność, dezynfekcji i obsadzania skarp grobli obornikiem, po to, aby dostarczyć rybom naturalnego fitoplanktonu. W tym czasie odbywa się renowacja grobli i dróg dojazdowych oraz remonty, w tym kontrola szczelności urządzeń wodnych i funkcjonowania niezbędnego sprzętu, narzędzi i środków transportu. Kiedy rybak upewnieni się, że wszystko jest w należytym porządku, przystępuje do zalewania stawów.

Marzec

Prace rybaka w miesiącu marcu odbywają się dwutorowo. Z jednej strony jest to codzienna kontrola temperatury, pH, natlenienia wody oraz zachowania się ryb pozostawionych w stawach. Przy gwałtownych wzrostach temperatury wody, dokarmia się ryby paszami bogatymi w białko i odpowiednie witaminy i lekarstwa. W tym okresie przeprowadza się także kąpiele dezynfekcyjne dla ryb zimujących. Z drugiej strony jest to okres ostatnich przygotowań stawów letnich do zalewu. Gdy wszystko jest już przygotowane, następuje powolne zalewanie stawów. Dokonuje się tego na miesiąc przed planowanym zarybieniem i do 2/3 objętości stawu, kontrolując przy tym czy woda jest na tyle czysta i bezpieczna, żeby móc wpuścić ryby.

Kwiecień

Zaczyna się intensywna praca rybaka. Ryby poszukujące pokarmu muszą być dokarmiane. Rybacy odławiają narybek jesienny (rybę roczną) i kroczek (rybę dwuletnią) do badania, celem oceny stanu zdrowotności i przydatności do dalszego chowu. W tym okresie odławia się także tarlaki czyli ryby przeznaczone do rozrodu. Odłowione ryby są sortowane i ważone oraz poddawane kąpielom, mającym na celu pozbycie się ewentualnych pasożytów. Po posortowaniu ryb i poddaniu ich zabiegom profilaktycznym, następuję obsadzenie stawów letnich i sprzedaż nadwyżki innym hodowcom.  Na odłowionych stawach przeprowadza się kolejne zabiegi pielęgnacyjne oraz renowację urządzeń wodnych i grobli.

Maj i czerwiec

Uważane przez hodowców za najbardziej pracochłonne miesiące w roku. Poza obserwacją zachowania ryb i rutynowymi kontrolami parametrów wody i sprawności urządzeń piętrzących, rozpoczyna się zalewanie wcześniej przygotowanych tarlisk. Następuje także zalewanie wodą tzw. przesadek I, do których wkrótce trafią młode ryby, co związane jest z początkiem tarła karpia. Podczas tarła rybak bacznie obserwuje zachowanie się ryb, ponieważ konsekwencją nieudanego tarła jest brak ryb do produkcji w kolejnych sezonach. Tarło rozpoczyna się zwykle wczesnym rankiem i trwa przez kilka do  kilkunastu godzin. Przebiega dość hałaśliwe ze względu na zwiększoną ruchliwość ryb (pluski i chlupoty, a czasem wyskakiwanie karpi ponad powierzchnię wody). Tarlaki odławia się jak najwcześniej po tarle, uprzednio obniżając poziom wody i przepędzając je do rowów. Po ich odłowieniu następuję szybkie zalanie stawów do poprzedniego poziomu oraz kontrola efektów zapłodnienia i wyklucia. Wyklute larwy czyli tzw. wylęg, odławiany jest z tarlisk, przeliczany i wpuszczany jako narybek do wcześniej zalanych przesadek I. Rozpoczyna się żywienia młodych ryb celem przyuczenia ich do pobierania pokarmu. Rybacy bacznie muszą kontrolować temperaturę wody, wyjadanie paszy oraz obserwować zachowanie narybku, ponieważ jest on szczególnie wrażliwy na występowanie pasożytów oraz chorób. Ważną czynnością jest przeprowadzenie odłowów próbnych, które polegają na odłowieniu, przeliczeniu, zważeniu, i określeniu średniej masy i przyrostu, a także ocenie kondycji i stanu zdrowotnego ryb oraz wysyłce do badań. Wszystkie wyniki muszą być skrupulatnie zapisywane.

W czerwcu rybacy przygotowują do zalania stawy, w których w lipcu umieszczony zostanie narybek po osiągnięciu masy  ok. 5 gramów. Po odłowieniu, zostanie przeliczony i zważony a następnie przetransportowany do zalanych uprzednio stawów, zwanych przesadkami II. Od tej pory narybek nazywany będzie lipcówką. Nieustannie jest to okres ciągłego kontrolowania temperatury i natlenienia wody, wyjadania pokarmu przez ryby oraz odłowów kontrolnych, celem poznania tempa wzrostu i kontrolowania stanu zdrowotnego. Rybacy ciągle muszą kontrolować stan stawów, co chroni ich przed niespodziewanymi awariami. Każda taka awaria może mieć katastrofalne skutki dla hodowli. Należy wspomnieć też o ogromnym problemie jakim są kłusownicy, a także dzikie zwierzęta, które wyjadają  ryby, ich pokarm lub wyrządzają szkodę w infrastrukturze gospodarstw np. tworząc tamy bobrowe. W czerwcu trzeba także zacząć osuszać i dezynfekować zimochowy, można je także wykorzystywać rolniczo.

Lipiec i sierpień

W okresie letnim kontroluje się warunki hodowli ryb na poszczególnych kategoriach stawów. Wykonywane są połowy kontrolne przyrastających ryb, a w przypadku zbyt dużego zagęszczenia stosowane są połowy rozrzedzające oraz następuję letnia sprzedaż ryb powyżej 1,2 kg. To również okres dokarmiania narybku na przesadkach II oraz nawożenia mineralnego stawów. Przeprowadza się prace pielęgnacyjne na stawach, czyli koszenie roślinności wodnej i grobli oraz kontrola poziomu wody i regulacja jej dopływu, zwłaszcza w okresach niedoboru spowodowanych suszą.

Ze względu na najwyższe temperatury w ciągu całego roku, w stawach szczególnie zwraca się uwagę na natlenienie i temperaturę wody, ponieważ letnie upały sprzyjają deficytowi tlenu, powodując śnięcie ryb. To również okres intensywnego żywienia ryb zbożem i paszami. Z myślą o jesiennych odłowach następuję czyszczenie i renowacja odprowadzalników oraz przygotowanie zimochowów i magazynów do zalewu.

Wrzesień

To końcowy miesiąc sezonu wzrostowego ryb i produkcji stawowej. Po spadku temperatury do 12-13^oC następuje zaprzestanie pobierania pokarmu przez ryb. Stopniowo ogranicza się ich dokarmianie. Ryby wysyłane są do badań, zwłaszcza narybek, którego czeka okres zimowania. Następuje dokończenie prac związanych z przygotowaniem zimochowów i magazynów do zalania, wykaszanie i wygrabianie roślinności na tarliskach i ogrzewalniku, pokrycie dna obornikiem oraz dezynfekcja dna wapnem palonym. Wrzesień to także czas, w którym przygotowuje się sprzęt połowowy i opracowuje plan odłowów ryb.

Październik i listopad

To główny okres odłowów ryb ze stawów. Przed każdym odłowem niezależnie od pory roku dezynfekuje się narzędzia i sprzęt oraz baseny transportowe. Jest to okres przygotowania płuczek do odpijania ryb oraz  rowów z dopływającą czystą wodą do stawów i odpijalni. Odłowione ryby, odpija się, sortuje, liczy i waży, wszystko skrupulatnie zapisując. Ryba towarowa przeznaczona do sprzedaży trafia  do magazynów. Pozostałe ryby do zimochowów. Po zakończeniu odłowów następuję dezynfekcja sprzętu oraz sporządzenie protokołów odłowów  i zarybień stawów zimowych. Jest to również okres zapewnienia sobie rynku zbytu, odbiorców w celu jak najszybszej sprzedaży ryby towarowej.

W pierwszej połowie listopada odłowy ryb ze stawów letnich powinny być zakończone ze względu na ryzyko zlodzenia stawów. Ryba w stawach przygotowuje się do zimowania natomiast w magazynach czeka na sprzedaż świąteczną. Jest to okres  uzupełnianie danych  i oceny efektów produkcyjnych poszczególnych roczników.

Grudzień

Hodowcy karpia opiekują się zimującymi rybami poprzez stałą kontrolę temperatury i natlenienia wody, jej odczynu, wielkości dopływu i zachowania się ryb. To również bardzo gorący okres sprzedaży świątecznej, w którym wszystkie siły gospodarstwa są zaangażowane do pomocy. Ryby przetransportowywane są do przetwórni oraz sieci handlowych. Duża część sprzedaży odbywa się także w gospodarstwach, gdzie otrzymać można świeżego i wspaniałej jakości karpia.

Po sprzedaży wykonuję się prace porządkowe w budynkach gospodarczych, dokonuje podliczeń efektów produkcji, z których sporządza się sprawozdania do urzędów oraz w celu opracowania  danych statystycznych. To również czas odpoczynku i zebrania sił do kolejnego cyklu produkcyjnego.

Praca rybaka jest ściśle związana z otaczającą go przyrodą i uzależniona od warunków atmosferycznych. Rybak stawowy to nie tylko hodowca – to ekolog, ponieważ hodowla karpi w stawach wiąże się z koniecznością spełnienia szeregu wymagań, aby zagwarantować rybom odpowiednie warunki wymagane do przeżycia. Musi nie tylko odznaczać się szeroką wiedzą z różnych dziedzin jak np. rolnictwo, hydrobiologia czy ochrona wód i środowiska, ale również dobrą organizacją pracy i zmysłem ekonomicznym. Hodowla karpia to również umiejętność długoterminowego planowania, ponieważ na efekty produkcyjne pracuje się latami.

W codziennej pracy wstaje on o świcie, pokonuje dziesiątki kilometrów po groblach i lasach doglądając ryb,  jest wszechstronny – z jednej strony rolnik, z drugiej mechanik, po trochu księgowy ale i marketingowiec, który musi umieć dobrze sprzedać swój towar. A co najważniejsze, rybak to osoba z pasją, która kocha ryby i otaczającą stawy przyrodę. Tradycja uprawiania tego zawodu często przekazywana jest z pokolenia na pokolenie, od ojca, dziada i pradziada. Rybak staje często w ciszy na grobli i wsłuchuje się w to, co chcę mu przekazać natura. Dlatego rybaka nazywamy nie tylko krzewicielem pięknej tradycji chowu karpia na naszych ziemiach, ale również stróżem przyrody.

Artykuł Kalendarz pracy rybaka stawowego pochodzi z serwisu NASI RYBACY.

Podstawowy i bardzo uproszczony skład mięsa karpia to woda, białko, tłuszcz i minerały. Zawartość wody w ciele karpia waha się pomiędzy 69-80%, białka w granicach 17-18%, tłuszczu 2-5%, a składników mineralnych około 1%. Woda w mięsie karpia nie wpływa na wartości odżywcze, ma natomiast wpływ na budowę ryby.

Źródło pełnowartościowego białka

Z kolei białko zawarte w mięsie karpia ma już ogromny wpływ na jego wartość odżywczą. Przede wszystkim ze względu na zawartość aminokwasów, w tym egzogennych tzn. takich, które są niezbędne w naszej diecie, a organizm sam nie potrafi ich syntetyzować, więc muszą zostać dostarczone wraz z pożywieniem. 

Zdrowe tłuszcze

Tłuszcze to związki, które w pierwszej kolejności dostarczają sporych ilości energii. Dzielą się na nasycone i nienasycone. Nasycone występują głównie w tłuszczu pochodzenia zwierzęcego. Mają konsystencje stałą i są bardziej odporne na utlenianie. Tłuszcz jest tym twardszy im więcej zawiera kwasów tłuszczowych nasyconych. Według międzynarodowych norm dzienne spożycie tych tłuszczów nie powinno przekraczać 10% dziennego zapotrzebowania kalorycznego dla dorosłych. Większe spożycie sprzyja wzrostowi poziomu cholesterolu we krwi i prowadzi do rozwoju miażdżycy. Warto jednak pamiętać o tym, że tłuszcze są nośnikami wielu witamin, takich jak prowitamina A, witamina D, E, K. Nie od dziś wiadomo, że wspomagają również wchłanianie znacznej części składników odżywczych dostarczanych z pokarmem, między innymi mikro- i makroelementów.

Całkowitym przeciwieństwem są tłuszcze nienasycone, których źródłem są produkty roślinne, a także ryby. Na szczególną uwagę zasługują wielonienasycone, wielołańcuchowe kwasy omega-6 i przede wszystkim omega-3, zawierające największe ilości DHA (kwasu dokozaheksaenowego) oraz EPA (kwasu eikozapentaenowego), mających największe znaczenie dla naszego zdrowia. Niestety organizm ludzki ich nie wyprodukuje, więc musimy dostarczać je w codziennej diecie. Przy ich spożywaniu należy jednak zwrócić uwagę na zachowanie stosunku ich ilości względem siebie. Przyjmuje się, że prawidłowa proporcja kwasów omega-3 do omega-6 powinna wynosić między 1:2 a 1:5. Kwasów omega-3 jest w pożywieniu znacznie mniej, więc trudniej je dostarczyć, z kolei nadmiar kwasów omega-6 względem kwasów omega-3 może hamować działanie tych drugich, co nie pozostaje obojętne dla zdrowia. Umiejętnie wprowadzenie karpia do naszej diety może być ich dodatkowym źródłem np. poprzez dodatek oleju rzepakowego czy lnianego, zawierających kwasy tłuszczowe omega w bardzo dobrych proporcjach. Warto podkreślić, że żyjące dziko ryby mają mniej dobroczynnych kwasów tłuszczowych od tych hodowlanych. Korzyści płynące z ich spożywania są wielorakie, począwszy od działania przeciwzapalnego i przeciwzakrzepowego, obniżającego ciśnienie tętnicze a więc zmniejszającego ryzyko rozwoju miażdżycy i chorób krążeniowo-sercowych. Ponadto nienasycone kwasy tłuszczowe usprawniają system nerwowy oddziałując na naszą sprawność umysłową.

Cenne pierwiastki i witaminy

Spożywając mięso karpia dostarczamy organizmowi wielu cennych mikroelementów takich jak mangan, cynk, miedź, żelazo, których mamy niewiele w diecie. Mangan  to pierwiastek, który reguluje prawidłową pracę mięśni i układu nerwowego oraz wywiera wpływ na libido i płodność. Odpowiada także za mocne kości. Żelazo jest niezbędne dla prawidłowej pracy układu krwionośnego i wątroby oraz układu odpornościowego i nerwowego. Niedobory tego pierwiastka prowadza między innymi do anemii. Miedź chroni organizm przed osteoporozą i zwiększa naszą odporność. Jej niedobory zaś prowadzą do problemów z koncentracją i zapamiętywaniem. Z kolei cynk pomaga w prawidłowej pracy mózgu, układu rozrodczego, układu krążenia oraz zapobiega powstawaniu nowotworów. Niedoborem najbardziej zauważalnym i dającym możliwość szybszej reakcji i uzupełnienie tego pierwiastka jest wypadanie włosów, zła kondycja skóry i paznokci.

Wśród makroelementów, występujących w mięsie karpia znajdziemy te najważniejsze dla organizmu jak wapń, magnez, sód i potas. Równowaga tych elektrolitów jest jedną z kluczowych kwestii w utrzymaniu homeostazy w ciele. Wapń wykorzystywany jest przez organizm do stabilizacji ciśnienia krwi i kontrolowania skurczu mięśni szkieletowych. Odpowiada również za budowę mocnych kości i zębów. Magnez jest minerałem regulującym wiele ważnych funkcji, takich jak skurcze mięśni, rytm serca i funkcje nerwowe. Z kolei potas jest szczególnie ważny dla regulacji czynności serca, natomiast sód utrzymuje równowagę płynów ustrojowych w organizmie oraz wspomaga pracę nerwów i prawidłową kurczliwość mięśni. Zaburzenia równowagi elektrolitów występują dość często zwłaszcza podczas intensywnego wysiłku fizycznego, u osób starszych i cierpiących na schorzenia nerek, a także u tych z nas, którzy nie dostarczają do organizmu odpowiedniej ilości wody.

Karp zawierając dużo zdrowego tłuszczu zawiera również witaminy rozpuszczalne w tłuszczu, a przede wszystkim witaminę A i D, których niedobór w okresie zimowym występuje u ponad 90% społeczeństwa w naszym kraju i są przyczyną wielu dolegliwości i złego samopoczucia. Mięso karpia jest także bogatym źródłem witamin  z grupy B spełniających szereg ważnych funkcji w organizmie ludzkim.

Selen bronią w walce z chorobami cywilizacyjnymi

Szczególne znaczenie w zapobieganiu występowania zwłaszcza chorób cywilizacyjnych jest selen, który w mięsie karpi występuje w wyższych ilościach, niż w innych rodzajach mięs. Minimalne dzienne zapotrzebowanie na selen zaspokoiłoby spożycie 250 gramów mięsa karpia. Odgrywa to kluczowe znaczenie w kontekście wpływu tego pierwiastka na profilaktykę zdrowotną i walkę z nowotworami. Co ważne, w Polsce mamy niedobory tego pierwiastka w glebie, przez co również w produktach roślinnych, co wpływa z kolei na jego niedobór w diecie człowieka, w konsekwencji czyniąc nas bardziej podatnymi na zachorowania, w tym także na nowotwory.

Karp wolny od zanieczyszczeń

Podkreślenia wymaga krótki cykl hodowlany odbywający się w czystym środowisku stawów oraz jakość stosowanego pokarmu, powodujące, że mięso karpia jest wolne od zanieczyszczeń. Stawy w dużej mierze położone są w rejonach atrakcyjnych przyrodniczo, o niewielkim wpływie antropopresji, co wpływa na brak lub znikomą ilość zanieczyszczeń w wodzie, uniemożliwiając tym samym ich kumulowanie w ciele ryb. Spożycie karpia może być bezpiecznie rekomendowane wszystkim grupom wiekowym bez ograniczeń.

Karp zjadany tylko raz w ciągu roku na Wigilię to stanowczo za rzadko, biorąc pod uwagę jak dobroczynny wpływ na nasze zdrowie ma jego udział w diecie. Pamiętajmy, że czas dystrybucji i przechowywania może wpływać na zawartość cennych składników odżywczych, dlatego gdy istnieje możliwość zakupu ryby tuż po jej odłowieniu warto z tego skorzystać.

Artykuł Bogactwo składników odżywczych pochodzi z serwisu NASI RYBACY.

Składniki:

Burgery:

1 cebula

2 łyżki oleju roślinnego

500 g mielonego mięsa z karpia

1 jajko

3 łyżki bułki tartej

1 łyżka mąki kukurydzianej

sól, pieprz

olej roślinny do smażenia

Dodatki:

4 bułki hamburgerowe

2 pomidory

3 ogórki kiszone

8 liści sałaty masłowej

majonez

ketchup

Przygotowanie:

Cebulę kroimy w kostkę. Podsmażamy na 2 łyżkach oleju, do uzyskania ciemnozłotego koloru. Odstawiamy do przestygnięcia.

Do mięsa z karpia dodajemy podsmażoną cebulę, jajko, bułkę tartą i mąkę kukurydzianą. Doprawiamy solą i pieprzem. Całość wyrabiamy do uzyskania jednolitej masy.

Dłońmi skropionymi olejem roślinnym formujemy cztery zgrabne kotlety. Obtaczamy je w mące kukurydzianej, smażymy na rozgrzanym oleju, po 2 minuty z każdej strony, do uzyskania ładnego złotego koloru. Usmażone kotlety, przekładamy na talerz wyłożony ręcznikiem papierowym.

Bułki opiekamy na rozgrzanej patelni grillowej. Jedną stronę bułki smarujemy majonezem, drugą ketchupem. Układamy ulubione dodatki. W moim przypadku po kolei: sałata, kotlet, plastry pomidora i ogórka kiszonego.

Artykuł Karpburger pochodzi z serwisu NASI RYBACY.

Składniki:

800 g filetu z karpia

garść listków mięty

garść liści szczawiu

garść liści naci selera

8 ząbków czosnku

sok wyciśnięty z ½ cytryny

6 łyżek mąki pszennej

olej roślinny do smażenia

sól, pieprz

Przygotowanie:

Oczyszczony i podzielony filet z karpia doprawiamy solą i pieprzem. Zioła siekamy grubo, czosnek bez obierania miażdżymy i kroimy na mniejsze kawałki. Obkładamy rybę ziołami, czosnkiem i skrapiamy sokiem z cytryny. Odstawiamy na kilkanaście minut.

Na patelni rozgrzewamy olej. Fileta delikatnie oczyszczamy z przypraw i obtaczamy w mące. Smażymy na dobrze rozgrzanym tłuszczu, po 1-2 minuty z każdej strony, aż ryba będzie ciemno złota. Po usmażeniu układamy na ręczniku papierowym, aby zebrał nadmiar tłuszczu.

Smacznego!

Artykuł Karp smażony marynowany w lokalnych ziołach pochodzi z serwisu NASI RYBACY.

Karp Cyprinius carpio to gatunek ryby słodkowodnej z rodziny karpiowatych (Cyprinidae).

W systematyce zoologicznej karp zajmuje następujące stanowisko:

Typ: strunowce Chordata

Podtyp: kręgowce Vertebrata

Gromada: ryby Pisces

Podgromada: kostnoszkieletowe Osteichthyes

Rząd: karpiokształtne Cypriniformes

Podrząd: karpiowce Cyprinoidei

Rodzina: karpiowate Cyprinidae

Rodzaj: karp Cyprinus

Gatunek: karp Cyprinus carpio Linnaeus, 1758

Jego udomowiona odmiana różni się znacznie wyglądem od odmiany dzikiej (sazan). Sazan ma ciało wydłużone i walcowate, z małą głową i niewielkim otworem gębowym oraz w całości pokryte jednolitą łuską. Natomiast karp hodowlany ma zdecydowanie bardziej wygrzbiecony kształt i pod względem ułuszczenia dzieli się na trzy podstawowe odmiany: pełnołuską, lustrzenia i tzw. golca. W Polsce występują także odmiany barwne karpia hodowlanego. Wspólną cechą sazana i karpia hodowlanego jest obecność podwójnych wąsików, dwóch dłuższych i jasnych oraz dwóch krótkich i ciemniejszych w kącikach górnej wargi oraz występowanie długiej płetwy grzbietowej, słabo wciętej płetwy ogonowej i płetwy odbytowej.

Karp podobnie jak wszystkie inne ryby, jest zwierzęciem zmiennocieplnym i decydujący wpływ na jego wzrost ma temperatura wody. Zdecydowanie należy do grupy ryb ciepłolubnych, preferujących temperaturę między 20 a 30^oC. Ma duże zdolności przystosowawcze. Preferowanym środowiskiem są jednak wody stagnujące lub o wolnym przepływie wody, z mulistym dnem i o bogatej roślinności. Karp w naturalnych warunkach żeruje wieczorem i nocą, dzień spędza w głębokich i zacisznych miejscach. Jego dolny otwór gębowy powie nam o sposobie pozyskiwania pokarmu, bowiem karp szuka pożywienia w mulistym dnie, a wąsiki pomagają mu rozpoznawać rodzaj pokarmu np. larwy ochotek i innych owadów, skąposzczety i mięczaki. Zasysa muł przy pomocy wysuniętego ryjka, by następnie wypluć go z jamy gębowej i to co najszybciej opada w toni wodnej czyli organizmy zwierzęce i nasiona roślin stanowi jego pożywienie. Żywi się także pokarmem roślinnym. W hodowli dokarmiany jest nasionami roślin strączkowych, zbożami oraz różnego rodzaju paszami. Ograniczeniem żerowania karpia jest zarówno zbyt wysoka temperatura wody jak i zbyt niska, w okresie jesienno-zimowym przemieszcza się on na głębsze i chłodniejsze wody, a przy temp. poniżej 4^oC zapada w letarg i wchodzi w okres zimowania, aż do wczesnej wiosny.

W Polsce w warunkach naturalnych karp nie jest zdolny do rozrodu. Jego rozród odbywa się w specjalnie przygotowanych do tego celów stawach tzw. tarliskach lub w warunkach sztucznych w tzw. wylęgarniach. Rozradza się w temp. od 18 do 20^oC w okresie od maja do czerwca. Na jedną samicę przypada nawet kilkanaście samców. Tarło odbywa się dość hałaśliwie, a związane jest to z intensywniejszą ruchliwością ryb, a nawet wyskakiwaniem osobników ponad powierzchnię wody. Ikra składana przez samicę przyczepia się do fragmentów roślinności np. trawy porastającej dno, a larwy wylęgają się już po 3-5 dniach i po ok. miesiącu przeobrażają się już w osobniki młodociane. Karp w warunkach naturalnych potrzebuje 2-3 lat na osiągnięcie dojrzałości płciowej, w hodowli dojrzewa nawet w niecały rok.

Nim jednak karp hodowlany osiągnie 1-2 kg, przechodzi kilka etapów wiekowych, które podzielone są na kategorie w zależności od osiąganej przez ryby masy. I tak wyróżniamy kolejno narybek, lipcówkę, czyli rybę w wieku ok. miesiąca, kroczka – pomiędzy pierwszym a drugim rokiem życia, handlówkę lekką (0,8-1,2 kg) i handlówkę ciężką (1,5-2,0 kg) oraz tarlaki. Dla każdej kategorii wiekowej przeznaczone są inne stawy różniące się powierzchnią i głębokością. Aby karp trafił do sprzedaży czyli osiągnął najbardziej preferowany przez konsumenta masę 1,5 – 2 kg potrzeba ok. 3 lat.

Karp uważany jest przez wędkarzy za rybę przebiegłą i waleczną. Chociaż w Polsce to gatunek najczęściej i najliczniej używany do zarybień, nie we wszystkich miejscach na świecie jest gatunkiem pożądanym. Przykładem jest Australia i Ameryka Północna, w której karp z hodowli przedostał się do wód  otwartych i dzięki sprzyjającym warunkom zaczął zagrażać rodzimym gatunkom. Związane jest to z powodowanym przez poszukującego pożywienia karpia zmętnieniem wody i uniemożliwieniem zdobycia pokarmu gatunkom zwierząt filtrujących lub posługujących się do tego celu wzrokiem. Ogranicza także wzrost roślinności w związku ze spadkiem przejrzystości wody, którą dodatkowo uszkadza podczas penetrowania dnia w poszukiwaniu pożywienia.

Artykuł Poznajmy karpia bliżej pochodzi z serwisu NASI RYBACY.

Jego ponowne pojawienie nastąpiło 10 milionów lat p.n.e. w ostatnim okresie polodowcowym w zlewisku Morza Kaspijskiego. Wtedy to karp ewaluował i zwarty jak do tej pory jeden rodzaj karpia rozpadł się na dwa. Przyczynę tej zmiany stanowiło pojawienie się zimnych mas lodowca kontynentalnego. Aktualnie wyróżnia się trzy podgatunki: karp europejski, karp dalekowschodni i karp wietnamski. Karp europejski występuję w dwóch odmianach: żyjącej w wodach naturalnych i hodowlanej. Przy czym sazan tzw. karp dziki praktycznie nie spotyka się w naszych jeziorach i rzekach, a ten, który jest odławiany pochodzi z obiektów hodowlanych.

Pierwszymi hodowcami karpia byli prawdopodobnie Chińczycy 2400 lat p.n.e. Choć hodowla w tamtym okresie dopiero się rozwijała, stosowano już np. sztuczne zadzawki (pola ryżowe) służące do przetrzymywania ryb. Z czasem modyfikowano zbiorniki, aby docelowo dokarmiać w nich ryby. Około XVII w. koloniści portugalscy i holenderscy przywożąc karpie z Europy, krzyżowali je z dalekowschodnimi. Karpie te często umykały z hodowli i zasiedlały wody Chin i Japonii. Od tego czasu w Chinach występują karpie dalekowschodnie z domieszką europejskich, które nie były pierwotnie uważane za udomowione. Miało to związek z mieszaniem produktów płciowych od tarlaków z hodowli i od tarlaków dzikich.

Półwędrowny, rzeczny gatunek sazan, występował masowo w dorzeczu Dunaju już kilka wieków p.n.e. Dzikie sazany europejskie i azjatyckie wyraźnie różnią się od udomowionych karpi gorszym pokrojem ciała i tempem wzrostu.

Na teren Polski karp przybył z dwóch niezależnych od siebie ośrodków tj. z zachodu z dorzecza Dunaju i ze wschodu z dorzecza Dniepru, Dniestru i Wołgi. Jedne z pierwszych śladów pojawienia się go w wodach zaobserwowano na Pomorzu. Prawdopodobnie to Krzyżacy wraz z wpływem zachodniej kultury sprowadzili go na tereny dzisiejszej Polski. Miało to miejsce jeszcze zanim pojawił się on w zakonach Cystersów. Synonimami karpia były nazwy szaranka, szaran i saran, znane w językach: bułgarskim, rumuńskim, chorwackim i ukraińskim.

Udomowionego karpia lustrzenia na ziemiach polskich hodowano co najmniej od połowy XIII w. W latach 60 i 70 podejmowane były liczne próby wychowu sazanów dunajskich w stawach bądź ich krzyżowania z karpiem hodowlanym. Obecnie w Polsce zarybia się wody jego formą udomowioną. W hodowli stawowej wyróżnia się trzy odmiany karpia różniące się stopniem ułuszczenia. Są to:

– karp drobnołuski, którego całą powierzchnię ciała pokrywają jednakowej wielkości łuski;

– lustrzeń – popularnie nazywany królewskim – o najczęściej występującym typie ułuszczenia, który charakteryzuje się występowaniem dużych łusek wzdłuż linii grzbietowej, przy szczelinie skrzelowej, oraz kilka różnej wielkości u nasady płetwy ogonowej;

– bezłuski –nazywany golcem – praktycznie pozbawiony łusek, niekiedy występowaniem pojedynczych łusek rozrzuconych po całej powierzchni ciała.

Karp jest obecnie najcenniejszym gatunkiem hodowlanym wśród ryb, a być może nawet wśród zwierząt. Z ryb jako pierwszy uległ procesowi udomowienia.

Najczęściej w systematyce podaje się, że istnieje jeden gatunek Cyprinius carpio, ale obejmujący kilka podgatunków w tym sazana. Ma to związek z tym, że gatunek może być jednocześnie podgatunkiem i odwrotnie. Przedstawiona historia karpia opisująca jego samoistne przemieszczanie się po kontynencie we wczesnym okresie tworzenia się gatunku, świadczy zarówno o jego zdolnościach do wędrówek na bardzo duże odległości, ale też o niespotykanej plastyczności ryby. Cecha ta pozwoliła na wsiedlenie go na obszar ok. 50 krajów na całym świecie. W tym do wód polskich.

Artykuł Jak karp trafił do naszych wód? pochodzi z serwisu NASI RYBACY.